مغز کم خواب ها خودخوری می کند

تهران- خبرنگاران- بر اساس مطالعات جدید، کم خوابی مداوم باعث می شود مغز میزان قابل توجهی از نورون ها و اتصالات سیناپسی را حذف کند و به تشخیص محققان، خواب جایگزین نمی تواند آسیب های وارده به مغز را جبران کند.

مغز کم خواب ها خودخوری می کند

به گزارش یکشنبه گروه اخبار علمی خبرنگاران از پایگاه خبری نوروساینس، این مطالعه که به همت محققان دانشگاه پلی تکنیک مارچ در ایتالیا اجرا شده نشان می دهد این باور که کم خوابی های طول هفته را می توان با پرخوابی تعطیلات آخر هفته جبران کرد کاملا غلط است و خواب جایگزین هرگز نمی تواند آسیب های وارد شده به مغز را جبران کند.

محققان تحقیقات گسترده ای را در مورد تاثیر کم خوابی، بی خوابی و خواب بی کیفیت بر مغز پستانداران از سال ها پیش آغاز کرده اند. این مطالعه حیوانی نشان می دهد سلول های عصبی مغز به طور مداوم توسط دو نوع سلول گلیال و سلول های پشتیبان بازسازی می شوند و نیروی دوباره می گیرند. سلول های میکروگلیال (microglial cells) با استفاده از فرآیندی به نام بیگانه خواری یا فاگوسیتوز (phagocytosis)، سلول های قدیمی و فرسوده را حذف می کنند. سلول های پشتیبان که آستروسیت (astrocytes) نام دارند، اتصالات سیناپسی غیر ضروری را حذف می کنند تا مغز امکان برقراری اتصالات جدید را داشته باشد.

این دو فرآیند جزو عملکردهای ضروری مغز هستند و هنگامی که ما خواب هستیم صورت می گیرند. مطالعات جدید نشان می دهد همین فرآیند در صورت کم خوابی نیز رخ می دهد؛ با این تفاوت که دیگر نه تنها سبب بازسازی و پاک سازی مغز نمی شود؛ بلکه نورون ها و اتصالات ضروری را از بین می برد.

این اولین بار است که تاثیر کم خوابی بر حذف اتصالات سیناپسی مورد بررسی قرار می گیرد. علاوه بر این موارد، کم خوابی اثرات زیان بار و جبران ناپذیر دیگری نیز بر مغز دارد.

چندی پیش مطالعات محققان دانشگاه بیلور آمریکا نشان داد که خواب کافی و با کیفیت در دوران جوانی و میانسالی، مهم ترین عامل تقویت حافظه در پیری است و افرادی که در دوران جوانی و میانسالی، خواب کافی و با کیفیتی را تجربه می کنند، در دوران پیری از حافظه بهتری برخوردارند و عملکرد شناختی این افراد نسبت به هم سن و سالانشان به مراتب بیشتر است.

مطالعات دیگری نشان می دهد سیستم پاک سازی مغز که مهم ترین وظیفه آن خارج کردن مواد زائد از این بافت حیاتی است، در زمان خواب بیشترین میزان فعالیت را دارد.

بخش اعظم دفع مواد زائد از بدن توسط سیستم لنفاوی انجام می شود. این سیستم، مولکول ها و پاتوژن های معیوب را از بافت ها به جریان خون منتقل می کند تا از طریق خون به مجراهای دیگر بدن برسند و پس از تغییراتی از آن جا خارج شوند؛ اما پاک سازی بافت بسیار حساس مغز توسط سیستم مستقلی انجام می شود و مغز بر خلاف سایر اندام ها از سیستم لنفاوی برای این منظور بهره نمی برد.

سیستم پاک سازی مغز متشکل از سلول گلیال است که عملکرد اصلی آن ثابت کردن نورون ها در محل مقتضی است. در این سیستم مایع خاصی بین رگ های مغزی و سلول های گلیال جریان دارد که ترکیبات پروتئینی مضر را از بافت مغز جدا می کند. محققان معتقدند که در هنگام خواب، سلول های گلیال از رگ های مغز جدا می شوند و فضای بیشتری را برای عبور این مایع فراهم می کنند به گونه ای که پس از خواب کامل، عملکرد سیستم پاک سازی تا 60 درصد افزایش می یابد.

یکی دیگر از فواید خواب کافی، افزایش تعداد سلول های مغزی است. همچنین خوابیدن باعث می شود که امکان تولید میلین توسط سلول های مغز افرایش یابد. میلین ترکیب نوعی فسفولیپید و پروتئین است که مانند عایق عمل می کند و مانند غلافی در اطراف تمام سلول های عصبی قرار می گیرد.

میلین برای عملکرد صحیح سلول های عصبی ضروری است و کمبود آن به بروز بیماری هایی مانند ام اس منجر می شود.

میلین کاربردهای مختلفی دارد؛ ولی یکی از مهم ترین وظایف آن، تسریع در ارسال پیام های عصبی است. همان طور که گفته شد خواب کافی باعث تولید پروتئین میلین در سلول های عصبی می شود.

تحقیقات نشان می دهد میزان تولید میلین در موش هایی که خواب کافی و آرام دارند، دو برابر بیشتر از موش هایی است که خواب کافی ندارند.

علاوه بر این، خواب باعث افزایش تعداد سلول های عصبی و احیای سلول های قلبی می شود. یکی دیگر از مهم ترین فواید خواب کافی و با کیفیت، تاثیر آن بر سلامت قلب و عروق است.

به طور کلی خواب بر تک تک فعالیت های بدن تاثیرگذار است و باید تمام موانع اختلال خواب و کم خوابی بررسی و حذف شوند.

علاوه بر موارد ذکر شده، احساس خستگی و خواب آلودگی در تمام روز، عدم تمرکز، تمایل به مصرف تنقلات مضر، استرس، کاهش جنب و جوش و فعالیت های روزانه ، یبوست، کاهش کارایی ذهنی و جسمی و تند شدن خلق و خو از مهم ترین عوارض کم خوابی و اختلال خواب هستند. حالا سوال این است که چگونه می توان بر اختلال خواب غلبه کرد.

پرهیز از وعده سنگین شام، کاهش مصرف کافئین، حذف تجهیزات کامپیوتری مانند تلفن هوشمند و تبلت از اتاق خواب، دوش آب ولرم قبل از خواب، تاریک کردن کامل اتاق خواب، استفاده از رختخواب و لباس خواب کاملا پنبه ای، تنظیم دمای اتاق، پرهیز از خوب طولانی در روز، تعیین زمان خواب تعیین، پرهیز از مصرف قرص خواب، پرهیز از دخانیات و الکل، فعالیت بدنی در طول روز، استفاده از رایحه گیاهان آرامش بخشی چون اسطوخودوس در اتاق خواب، مصرف غذای سالم، استفاده از تشک مناسب، تمیز نگه داشتن اتاق خواب، نفس عمیق و گوش دادن به موسیقی ملایم از مهم ترین راهکارهای مقابله با اختلال خواب هستند.

علمی**9259** 1055

منبع: ایرنا

به "مغز کم خواب ها خودخوری می کند" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "مغز کم خواب ها خودخوری می کند"

نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید